گندزدايي وگند زدا  (Disinfection)

 گندزدايي یعني استفاه از روش هاي فيزيكي يا شيميايي به منظور كم كردن بار ميكروبي

گندزدا :ماده شیمیایی است که موجب نابودی میکروارگانیسم های مفید یا بیماریزا می شودو بیشتر درمورد فرم های رویشی کاربرد دارد که بر روی اشیاء بی جان کاربرد دارد

ضد عفوني وضدعفوني كننده : (Antisepsis)
ضد عفوني به فرايندي اطلاق مي گردد كه در طي آن عامل ضدعفوني كننده سبب توقف رشد وتكثير وانهدام ميكروارگانيسم ها در بافت زنده گردد.
 ضد عفونی کننده ها :
به عواملی که از رشد و تکثیر میکروبها در نسوج زنده جلوگیری کرده و موجب نابودی آنها می شوند
گندزدا براي سطوح غير زنده وضد عفوني كننده براي موجودات زنده به كار ميرود .
غلظت ضد عفوني كننده ها بايستي نسبت به گندزداها كمتر باشد تا از آسيب به بافتها اجتناب گردد به همين دليل ضد عفونی کننده ها نسبت به گندزداها سميت كمتري دارد.

پاك كننده : (Cleaner)
به عوامل شيميايي اطلاق مي گردد كه داراي خاصيت كاهش كشش سطحي مايعات ودر نتيجه حذف آلوده كننده از سطوح و وسائل مي باشد

نحوه رقيق كردن وايتكس

1)        در لباسشويي اضافه كردن حداكثر يك نصف فنجان وايتكس

2)         يك ليتر آب  با 10ميلي ليتر وايتكس براي مصارف نظافت و شستشو

3)         يك قاشق غذاخوري در يك گالن آب براي شستشوي البسه  با دست

4)      نيم ليتر آب 10با ميلي ليتر وايتكس براي مصارف گندزدايي و ضد عفوني سطوح و اشياء.

نكات ايمني حين استفاده از سفيد كننده:

1)        قبل از استفاده برچسب دستور مصرف محصول را به دقت مطالعه شود.

2)        سفيد كننده در يك محل خنك و دور از تابش خورشيد نگهداري شود.

3)        وايتكس از دسترس كودكان دور نگه داشته شود.

4)        پس از هر بار استفاده از سفيد كننده، در ظرف مجددا محكم بسته شود.

5)        حين استفاده از وايتكس درها و پنجره ها باز نگه داشته شود.

حين استفاده از سفيد كننده دستكش دست وماسك استفاده شود همچنين در صورت احتمال پاشيده شدن سفيد كننده، بايستي از عينك ايمني استفاده شود

7)        براي رقيق كردن وايتكس از آب سرد استفاده شود.چراكه آب داغ اجزاي فعال سفيد كننده را تجزيه ميكند.

8)        براي ضد عفوني كردن اشياء،آنها باید به مدت 30 دقيقه در سفيد كننده رقيق شده قرار گرفته وسپس كاملا آنها را آب كشيد و در انتها لازم است دستهاي خود را با آب و صابون بشوييد.

9)         سفيد كننده نبايستي براي فلزات، پارچه هاي رنگي و سطوح رنگ شده بكار رود.

10)      در صورت ورود سفيد كننده به چشمها به مدت 15 دقيقه زير آب سرد چشمها را شستشو داده و فورا به پزشك مراجعه شود.

در صورت بلع وايتكس از القاء استفراغ خودداري كرده و مصدوم فورا به اورژانس منتقل شود.

نحوه ضد عفوني سطوح با وايتكس:

1)        ابتدا سطح مورد نظر را با شوينده خانگي تميز كنيد.

2)        محلول رقيق شده يك قسمت سفيد كننده و 4 قسمت آب را تهيه كنيد. سپس با محلول حاصل اقدام به شستشوي سطح مورد نظر كنيد.

اجازه دهيد سطح مورد نظر كاملا خشك گردد.براي از ميان بردن بقاياي خورنده سفيد كننده ميتوانيد سطح را بوسيله الكل شستشو دهيد.

کلر ( پرکلرین / هیپوکلریت کلسیم(

غلظت موارد استفاده :  5  -   1 درصد

مدت تماس:  15 -  10 دقیقه

موارد مصرف : گندزدایی محیط و سطوح، سبزی‌ها و میوه‌جات

ملاحظات : 50-  10 گرم پودر پرکلرین در 1 لیتر آب

5 گرم در 10 لیتر برای گندزدایی توالت ، حمام و...

2 گرم در 10 لیتر برای سبزی و ظروف

آب ژاول ( وایتکس/ هيپوكلريت سديم(

غلظت مورد استفاده: 5- 1  درصد

مدت تماس :  60 -  10  دقيقه

موارد مصرف : گندزدایی سطوح و محیط ، لباس‌ها ،  توالت و آشپزخانه

ملاحظات : يك ليتر آب  با 10سی سی وايتكس براي مصارف نظافت و شستشو

نيم ليتر آب با 10 سی سی وايتكس براي مصارف گندزدايي سطوح و اشياء

محلول رقيق شده را بايستي ظرف 24 ساعت مورد استفاده قرار دهيد.

آب ژاول را باید در ظروف مات و سربسته نگهداری کرد.

کرئولین یا کروزول

غلظت مورد استفاده : غلظت 5 - 2 درصد

مدت تماس : 15 دقیقه

موارد مصرف : برای گند زدایی سطوح وکف  سرویس های بهداشتی ، مدفوع، استفراغ

ملاحظات :  50  -  20 سی سی از محلول در یک لیتر آب

10  لیتر محلول آماده برای 150 متر مربع از سطح کفایت میکند.

هالامید:

غلظت مورد استفاده : 5  -   5/.  درصد

مدت تماس : ساعت 24 -  10  دقيقه

موارد مصرف : گندزدایی ظروف،وسایل آشپزخانه ،تخت ورختخواب،کف دیوار،اجساد، آمبولانس

ملاحظات : 50-  5 گرم پودر هالامید در 1 لیتر آب

3 تا 5 گرم برای گندزدایی البسه کارکنان وسرویس های بهداشتی وآشپزخانه و سالن های غذاخوری   

1 گرم برای گندزدایی وسایل تنظیف

هايژن ( هامون – بنزالكونيوم كلرايد(:

غلظت مورد استفاده : 10- 1 درصد                             مدت تماس : 30- 5 دقيقه

موارد مصرف: گندزدایی كف راهرو ،لباس، وسائل و تجهيزات ، ظروف آلوده

ملاحظات :  100-  10 سی  سی محلول با 1 لیتر آب

براي رقيق كردن بايد از آب مقطر یا تصفیه شده استفاده نمود.

سولارسپت:

غلظت  مورد استفاده :  آماده مصرف

  مدت تماس : 5 -  1 دقيقه

موارد مصرف : گندزدایي  فوری تخت معاينه بيماران، تخت اتاق عمل ،سطوح دستگاه هاي پزشكي و ساير لوازم، بخش هاي مراقبت ويژه

ملاحظات : اسپري كردن محلول تا حد مرطوب نمودن  سطح مورد نظر شرط اصلي از بين بردن كامل وموثرميكروب هاست.

25-20 سی سی برای هر متر مربع مورد نیاز است.

دكونكس 53 Plus

غلظت مورد استفاده :  2 - 1 درصد

 مدت تماس : 60- 15  دقيقه    

موارد مصرف : گندزدایی ابزار و وسائل مراقبت بيمار ، وسائل اتاق عمل و بخش هاي مراقبت ويژه، ابزار جراحي ، وسائل بيهوشي

ملاحظات : محلول رقيق شده در صورت استفاده بمدت حداكثر 2 هفته و در صورت عدم استفاده بمدت يك ماه اثر خود را حفظ مي گند .

دكونكس 50 AF

غلظت مورد استفاده : 2 درصد

مدت تماس : 5  دقيقه

موارد مصرف : گندزدایی سطح زمين، ديوار، حمام و  سرويس هاي بهداشتي  تجهيزات پزشكي ودستگاه هاي اتاق عمل

ملاحظات : قابليت ميكروب كشي اين محلول توسط مواد شوینده  تحت تاثير قرار مي گيرد .

الکل

غلظت مورد استفاده :  70 درجه

 مدت تماس :  دقیقه 60 -  30  ثانیه   

موارد مصرف : براي ضد عفوني پوست ، وسايل و تجهيزات

ملاحظات : تهیه الکل 70 درجه : 1 پیمانه آب مقطر با 3 پیمانه الکل 96 درجه

برای وسایل حتي الا مكان  محل نبايد خيس شوند، بايستي از پارچه يا پنبه آغشته به الكل 70% استفاده شود.

تركيبات يد دار ( بتادين – پوويدون آيوداين – تنوريد – لوگل(

غلظت مورد استفاده :  10 - 1 درصد

مدت تماس : 180-  10 دقيقه

موارد مصرف : اسكراب كردن , آماده سازي پوست , گندزدایی تجهيزات پزشكي, كف راهروها

ملاحظات : 100-  10 سی سی محلول در یک لیتر آب

با افزايش رقت اين ماده خاصيت باكتري كشي آن افزايش مي يابد .

مانو ژل 85  ان پی سی

غلظت مورد استفاده : آماده مصرف  

مدت تماس : 30 ثانیه

موارد مصرف : ضد عفوني بهداشتی دست ها

ملاحظات :  3 میلی لیتر(سی سی) از ژل برای هر بار  ضدعفونی  دست

درصورت وجودآلودگی قابل لمس و رویت دست  ها باید شسته شود.

ضد عفونی حتما باید برروی پوست خشک انجام شود.

نكات قابل ذكر :

-غلظت مورد استفاده متناسب با شدت آلودگي تعيين مي گردد .

-اثر میکرب کشی هر گندزدایی (بجز وایتکس و ید)  با آب داغ بیشتر می‌شود.
-تميز كردن قبل از گند زدایی و ضد عفوني از عوامل مهم در اثر بخشي مواد  گند زدا و ضدعفوني كننده مي باشد .

-مواد ضدعفونی کننده را نباید با هم استفاده کرد. مثلا صابون ، ساولن را بی‌اثرمی‌کند .

-موادضدعفونی کننده را باید در مقادیر کمتر از گندزدا استفاده کرد.

-ضدعفونی کننده‌ها و گندزداها تنها برای استعمال خارجی است و از ورود آنها به دهان ، چشم ، گوش و دستگاه تنفسی جدا باید جلوگیری کرد.

-عوامل بی‌اثر کننده ضدعفونی کننده‌ها را باید شناخت و از تماس آنها با هم جلوگیری کرد. مثلا تی‌ کشیدن و تمیز کردن با ابر و اسفنج ، باعث بی‌اثر کردن مواد ضدعفونی کننده می‌شود.

    - علت این امر را این گونه می‌توان بیان کرد که چوب ، کتان ، پارچه ، لاستیک‌ها و پلاستیک‌ها ، سبب خنثی و بی‌اثر کردن فنل‌ها و ساولن می‌شوند.

*مقدارپودر مورد نیاز برحسب گرم در هر لیتر آب

مقدارپودر مورد نیاز برحسب  گرم درلیتر   =   1000     Î       درصد رقت مورد نیازگرم در هر لیتر آب

                                                                                                            درصد غلظت ترکیب

مثال :  چه مقدار پرکلرین70% را به یک لیتر آب اضافه نمائیم که  غلظت محلول حاصل  2%باشد.

                 

مقدارپودر مورد نیاز برحسب گرم در هر لیتر آب 28/6=1000*70%/2%

 

*چگونگی رقیق کردن محلولهای غلیظ

C1v1=c2v2

حجم ثانویه ×غلظت ثانویه  = حجم اولیه×غلظت اولیه

مثال:تهیه 1 لیتر الکل 70 درجه از الکل 96 درجه

V1×96=70×1000

 

V1=  70 ×1000

             96

 271= 729 - 1000                         V1=729

یعنی 729 سی سی از الکل 96 درجه با271 سی سی آب مقطر

*چگونگی رقیق کردن محلولهای غلیظ

                                             در صد ماده غلیظ اولیه

                       -1               =      مقدار آبی که بایستی به یک قسمت ماده گندزدای غلیظ

                                          درصد غلظت نهائی مورد نیاز

 

مثال : چندنسبتی  از  آب را بایستی به یک قسمت از محلول کلر دار 5/25 درصدی اضافه کرد تا محلول 4 /0درصدی حاصل شود ؟

 

                                                   -1   5.25%/0.4%    = /1  12   مقدار آبی که بایستی به یک قسمت ماده گندزدای غلیظ

                                   پس 12 قسمت آب باید به 1 قسمت ماده گندزدا اضافه شود

 

**دستها را بایستی شست          

بعد از استفاده از توالت  -                                  

-          بعد از پاک کردن بینی ؛ عطسه و سرفه

-          قبل از غذا خوردن یا دست زدن به مواد غذائی

-          بعد از دست زدن به گوشت خام

-          بعد از جمع آوری و دفع زباله

-          بعد از تعویض کهنه بچه

-          بعد از دست زدن به پول

-      بعد از دست زدن به حیوانات

 

دستورالعمل مصرف بعضی از گندزداهای مورد استفاده در بیمارستان ومراکزدرمانی

 قسمت ۲:

گندزداها :‌
وجود ميكروب هاي بيماريزا در محيط زندگي ، قدرت و تكثير و انتقال آنها از فرد بيمار به شخص سالم و توانايي آلوده نمودن غذا وساير نيازمنديهاي روزمره آنان ، دانشمندان را برآن داشت تا با اين دشمنان نامرئي انسان مقابله نمايند و درصدد كشف راههاي مبارزه برآيند.
گندزدائي : گندزدائي عبارت است از نابود كردن عوامل بيماريزا در محيط هاي بي جان ، مانند اماكن مسكوني ،‌البسه ، ظروف ، آب ،‌سبزي وغيره ،‌ به عبارت ديگر گندزدائي در مورد محيط زندگي بكار ميرود.
ضدعفوني :
ضدعفوني نابود كردن عوامل بيماريزا از بافت هاي زنده است ،‌مانند ضد عفوني پوست يا ضد عفوني زخم ‌غلظت ضدعفوني كننده ها بايستي كمتراز گندزداها باشد تااز آسيب به بافتها جلوگيري شود بهمين دليل ضدعفوني كننده ها نسبت به گندزداها سميت كمتري دارند

استرايليزاسيون) سترون سازي( (Sterilization): حذف يا نابودي كامل تمام انواع ميكروبها به روش شيميايي يا فيزيكي كه شامل اسپورباكتريها نيز مي شود.

آنتي سپتيك (Antiseptic) ماده اي است كه بازدارنده فعاليت ارگانيسم‌ها از روي بافت‌هاي زنده است.

آلودگي زدايي (Disinfestation) يعني از بين بردن انگل‌هاي خارجي كه ناقل بيماريند مثل گال و شپش Biodeterioration يعني تخريب فعاليت‌هاي بيولوژيك .

پاك كردن(cleaning): زدودن تمام موادخارجي از روي اشيا كه به طور معمول با استفاده از آب همراه يا بدون ماده دترجنت يا محصولات آنزيمي ممكن مي شود.
دترجنت (Detergent) ماده اي است كه با استفاده از كشش سطحي آلودگي را مي‌برد.

پاستوريزه كردن:‌وقتي هدف ما از به كاربردن ماده ضد ميكروبي نابودي عوامل بيماريزا باشد اين عمل را پاستوريزه كردن مي گويند(60درجه ،0.5ساعت)
انواع گندزداها :
: گندرداها به دو دسته تقسيم ميشوند :
الف – فيزيكي
ب – شيميايي
الف – گندزداهاي فيزيكي :
حرارت
برودت
خشك كردن
نورخورشيد
حرارت :
حرارت بردو نوع است :
حرارت مرطوب
حرارت خشك
حرارت مرطوب : تمامي ميكروبها در اثر حرارت مرطوب از بين مي روند و سرعت مرگ آنها بستگي به درجه حرارت و زمان آن دارد ، به اين صورت كه هرچه حرارت بيشتر باشد زمان از بين رفتن عوامل بيماريزا كوتاهتر است .
حرارت مرطوب شامل موارد زير است :
استفاده از بخار آب
جوشاندن
پاستوريزه كردن
استفاده از بخار آب
اين روش با استفاده از اتوكلاو صورت ميگيرد كه درآن به وسيله بخار آب تحت فشار مواد مختلف استريل ميشوند . اين دستگاه در 121 درجه سانتي گراد در مدت 15 تا 20 دقيقه ميتواند عمل گندزدايي را انجام دهد اين روش براي گندزدايي وسايل بيمارستاني استفاده ميشود.
جوشاندن
عمل جوشاندن كليه ميكروبها را در 100 درجه سانتي گراد درمدت 10 تا15 دقيقه از بين مي برد . از اين روش براي گندزدايي لباس و لوازمي كه با خلط و مدفوع بيمار آلوده شده و دسترسي به گندزداهاي شيميايي نيست استفاده ميشود.
پاستوريزه كردن
براي از بين بردن عوامل بيماريزا در شير و يا مواد غذايي بكار ميرود و دراين روش ماده غذايي را بين 60 تا 70 درجه سانتي گراد حرارت ميدهند و بلافاصله آنرا سرد ميكنند.
حرارت خشك :
 تأثير حرارت مرطوب خيلي بشتراز حرارت خشك است و در درجه حرارتهاي مشابه زمان لازم براي استريل نمودن با حرارت مرطوب كمتر است تا حرارت خشك . ولي درمواردي كه نميتوان از حرارت مرطوب استفاده كرد بايستي از حرارت خشك استفاده نمود.
فور : براي استريل كردن وسايل فلزي و شيشه اي كه تحمل دماي بالا را دارند و با اين وسيله ميتوان 160 درجه سانتي گراد بمدت 2 ساعت ويا درحرارت 170 درجه سانتي گراد و به مدت يكساعت عمل استريل كردن را انجام داد . دراين روش كليه عوامل بيماريزا ار بين ميروند.
شعله :
وسايل آزمايشگاهي فلزي يا دهانه لوله آزمايش را ميتوان با قراردادن بمدت چند ثانيه روي شعله چراغ الكلي يا گازي استريل نمود
سوزاندن
‌سوزاندن بهترين وسيله سترون سازي است اين روش معمولا" براي از بين بردن اجسام آلوده از قبيل باند زخم ، پارچه هاي مصرف شده ، البسه بيماران مبتلا به بيماريهاي مسري وخطرناك ،‌ليوان كاغذي مسلولان ، زباله ، لاشه حيوانات آلوده و وسايل بي ارزش ديگر كاربرد مؤثري دارد .
ازموارد ديگر حرارت خشك ميتوان اطو را نام برد. اطو كردن لباسها سبب گندزدايي البسه و از بين رفتن بسياري از ميكروبها ميشود
برودت
‌اگر چه سرما خاصيت گندردايي ندارد ولي مانع رشد ميكروبها گرديده وبعنوان ضد فساد عمل مينمايد . سرما رشد ميكروبها و قارچهايي را كه باعث فساد مواد غذايي ميشوند متوقف ميكند. مدت نگهداري مواد غذايي در درجات مختلف سرما متفاوت بوده و بستگي به تأثير درجه سرما بر روي هرنوع غذا دارد
خشك كردن :
 باكتري هاي مختلف در برابر خشك كردن حساسيت متفاوت دارند ،‌ خشك كردن موادي كه حاوي باكتري هستند اغلب منجر به مرگ آنها ميشود. سطوح خشك و تميز مقدار كمي باكتري در بردارد ،‌خشكي براي جلوگيري از توليد باكتريها مؤثر است . خشك كردن يكي ديگر از راههاي قديمي براي نگهداري غذا است و ازاين طريق بيشتر براي ميوه ، سبزي ، شير ، ماهي ... استفاده ميشود.
نورآفتاب و اشعه
نورخورشيد ارزانترين ومناسب ترين گندزدا است ، به طور كلي ميكروب ها درمقابل هوا و آفتاب فوق العاده حساس هستند و آفتاب دادن منازل والبسه و اثاثيه يكي از مهمترين طرق گندزدايي وجلوگيري از امراض مختلف است .
ب- گندزادهاي شيميايي :
براي گندزدايي يا استريل كردن وسايلي كه تحمل حرارت را ندارند بايد ار مواد شيميايي با غلظت هاي مختلف استفاده نمود.
قبل از استفاده از اين مواد وسايل را كاملا" شست و خشك كرد ، وجود آلودگيهاي قابل مشاهده مثل خون خشك شده باعث زنده ماندن باكتريها وساير موجودات ميشود . خيس بودن وسايل باعث رقيق شدن محلول ميگردد
اثر گند زداهاوضدعفونی کننده ها شیمیایی به تعداد میکرو ارگانیسم ها-غلظت عامل ضد میکروبی-زمان تماس-مکان دسترسی به میکرو ارگانیسم ها-حرارت-phمحیط-رطوبت-سختی آب-حجم-مواد مزاحم

ويژگي‌هاي لازم براي يك ماده شيميايي گندزداي مناسب 

·        گستره اثر وسيع داشته باشد.

·        در آب محلول باشد.

·        براي پوست، چشم و دستگاه تنفس، محرّك نباشد.

·        ارگانيسم‌ها به آن مقاوم نباشند.

·        باعث خوردگي فلزات نشود.

·        به سرعت اثر كند.) قادر باشد عامل بيماريزا را در كمترين زمان ممكن از بين ببرد( .
·        فاقد بوي زننده باشد.

·        روش استفاده آن آسان باشد.

·        از خود لايه اي باقي بگذارد.

·        استفاده همزمان آن با مواد پاك كننده ميسر باشد. درتماس با مواد مختلف مانند صابون و پاك كننده ها و چرك و كثافت اثرش را از دست ندهد..
·        با ثبات باشد. بايستي ثابت و پايدار بوده و تحت شرايط عادي خراب نشود(‌درمجاورت هوا و نور فاسد نشود
.          قابليت نفوذ خوبي داشته باشد

·        سمي نباشد.

·        ارزان باشد.

·        خاصيت خود را در مقابل مواد آلي مثل خون، خلط، ادرار و مدفوع حفظ كند.

.          درمقدار كم ، قدرت گندزدايي خود رانشان دهد..
.          به پارچه و وسایل پزشکی آسیب نرساند

مهمترين گندزداهاي شميايي عبارتند از
كلر ،‌كرئولين ،‌الكل ،‌ساولن ، بتادين ، هالاميد و آهك
گاز كلر
كلر گازي است زرد مايل به سبز كه داراي خاصيت ميكروب كشي قوي است ،‌تنفس اين گاز براي انسان وساير پستانداران بسيار خطرناك است از اين گاز براي گندزدايي آب آشاميدني در تصفيه خانه ها استفاده ميشود . برخي از مواد كلر دار كه براي نظافت و بهداشت استفاده ميشوند مانند پركلرين ، كلروردشو و آب ژاول هنگامي كه با اسيدها حتي اسيد ضعيف مانند سركه و يا برخي مواد ديگرمخلوط ميشوند مقدار زيادي گاز كلر از خود متصاعد ميكنند كه تنفس آن خطرناك بوده و ميتواند باعث مسموميت وآسيبهاي آني و حاد ومزمن و طولاني مدت شود.
گندزدايي با پركلرين
براي گندزدايي آب آشاميدني استفاده ميشود كه در بحث آب شرح داده شده است . براي گندزدايي ظروف مختلف ، حمام ،‌توالت ،‌غسالخانه ،‌كشتارگاه وبخصوص توالت منازل كه درآنها بيمار مبتلا به بيماريهاي واگيردار است از پركلرين استفاده ميشود.
گندزدايي ظروف :‌ ابتدا بايستي ظرفها را بوسيله پاك كننده اي مانند ريكا و تايد و... از چربي ومواد مختلف پاك نمود و آب كشي كرد ، سپس دريك ظرف 10 ليتري يك قاشق چايخوري پركلرين را مخلوط نمود و ظروف را به مدت 5 دقيقه دراين محلول قرارداد وبعد با آب سالم شستشو داد

آب ژاول:ماده اصلی موجود در آب ژاول ، هیپوکلریت سدیم است و ترکیبی فوق‌العاده قوی است که درصد خیلی کم از آن (5 درصد) را در آب حل می‌کنند و با نام‌های مختلف تحت عنوان سفید کننده به بازار عرضه می‌کنند و برای ضدعفونی لگن و وان حمام ، لباس‌ها ، دیوارهای حمام ، توالت و آشپزخانه مناسب است و نیز در ضدعفونی آزمایشگاههایی که در معرض ویروس هپاتیت قرار دارند (بخش همودیالیز) ، استفاده می‌شود.
محلول هیپوکلریت یا آب ژاول ، تمام میکروب‌ها اعم از قارچ ، ویروس و باکتری را نابود می‌کند. آب ژاول را باید در ظروف مات و سربسته نگهداری کرد و از بکار بردن آن به همراه جوهر نمک باید جدا خودداری کرد.

کاربردهاي آب ژاول

بعنوان ضد عفوني کننده

محلول هيپوکلريت (آب ژاول) تمام ميکروب‌ها اعم از قارچ ، ويروس و باکتري را نابود مي‌کند. از اين بعنوان يک ضد عفوني کننده و ماده دفع بو در لبنياتها ، مخازن آب ، دفع فاضلاب‌ها و براي اهداف خانگي از قبيل ضد عفوني کردن لگن‌ها و وان حمام ، لباس‌ها ، آشپزخانه و... مناسب است و نيز از آن ، در ضد عفوني کردن آزمايشگاههايي که در معرض ويروس هپاتيت هستند (مثل همودياليز) و اماکن تهيه و توزيع مواد غذايي استفاده مي‌شود.
همچنين از محلول رقيق‌تر آن در شستشوي زخم‌هاي آلوده که باز تازه نباشند، استفاده مي‌شود. در طول جنگ جهاني اول ، در معالجه زخم‌ها بعنوان محلول ضد عفوني کننده و التيام‌بخش مورد استفاده قرار گرفته بود. استفاده از آب ژاول در لباسشويي و براي ضد عفوني کردن لباس‌ها توصيه مي‌شود. حتي خود لباسشويي را هم مي‌تواند با آب ژاول و آب داغ ضد عفوني کنيد. بدين ترتيب که مقداري آب ژاول را درون لباسشويي ريخته و بگذاريد تا با آب داغ (بدون لباس) ده دقيقه کار کند.

بعنوان سفيد کننده و لکه‌بر

همانطور که قبلا ذکر شد، ماده اوليه اکثر سفيد کننده‌ها که در قديم به آب ژاول معروف بوده‌اند، هيپوکلريت سديم است. آب ژاول براي پاک کردن لکه‌هاي کپک ، خون ، قهوه ، تنباکو ، آب ميوه و بسياري ديگر از لکه‌ها مناسب است. براي از بين بردن اين لکه‌ها ، يک قاشق آب ژاول را در يک ليوان آب بريزيد و به کمک قطره چکان روي لکه بريزيد. آب ژاول بعنوان سفيد کننده براي پنبه ، کتان ، چتائي ، ابريشم مصنوعي ، خمير کاغذ و مرکبات مفيد است در حقيقت بيشترين کلر خريداري شده جهت سفيد کردن محصولات سلولزي قبل از استفاده به هيپوکلريت تغيير داده مي‌شود.

احتياط در استفاده از آب ژاول

آب ژاول ، باعث از بين رفتن پشم مي‌شود، براي همين بايد از آن براي پارچه‌هاي پشمي و نيز ابريشمي و چرم استفاده کرد.

خيساندن زياد پارچه‌ها در آب ژاول سبب ضعيف شدن الياف آنها مي‌شود.

آب ژاول ، سبب خوردگي فلزات و وسايل فلزي مي‌شود.

آب ژاول ، ماده اي بسيار سمي است و نبايد آن را در محيطهاي بسته بکار برد و از بکار بردن آن به همراه جوهر نمک و موادي مثل آن نيز بايد جدا خودداري کرد (يعني هميشه آن را به تنهايي و بدون مخلوط با پاک کننده‌هاي ديگراستفاده کنيد). زيرا اين دو با هم ، گاز بسيار سمي و کشنده کلر را تشکيل مي‌دهند.

ماده موثر آب ژاول (سديم هيپوکلريت) ، پوست ، چشم و ريه‌ها را تحريک مي‌کند و به آنها آسيب مي‌رساند، لذا از تماس مستقيم آن با دست بايد پرهيز کرد و از ورود ناگهاني آن به چشم بايد جلوگيري نمود

فرمالدئید:فرمالدئید ، میکروب کشی قوی است و تمام انواع میکروب‌ها را نابود می‌کند. غلظت یک درصد آن ، ضد میکروب سل است. از این ماده برای ضدعفونی اماکن و وسایل ، ابزار جراحی ، دستگاه دیالیز و آندوسکوپی استفاده می شود. فرمالدئید برای ضدعفونی کردن مکان‌هایی که میکروب‌های تب‌زا ، میکروب عامل سوزش طحال ، میکروب سل و میکروب عامل خونریزیهای شدید آلوده شده باشند، بسیار مناسب است.
برای این منظور می‌توان نیم لیتر از این محلول را در ظرفی روی اجاق قرارداد تا بخارهای حاصل از آن ، اتاق را ضدعفونی کند. توجه کنید که بخارات آن سمی است و نباید در معرض آن قرار گرفت. از فرمالدئید می‌توان برای ضدعفونی کردن زخم و پوست استفاده کرد. چون سمّی و فرار است.

گلوتارالدئيد:گلوتارالدئيد (سايدكس، گلوتارال)، محلولي است كه ظرف 20 تا 90 دقيقه وسايل حساس به حرارت را در حد بالا (H.L.D) گندزدايي مي‌كند و ظرف 6 تا 10 ساعت آن‌ها را سترون مي‌نمايد. رايج ترين مورد استفاده از گلوتارالدئيد، گندزدايي آندوسكوپ‌ها، آسپيراتورها، لوازم بيهوشي، لوازم تنفسي و جراحي است. اين محلول با يك محلول فعال كننده حاوي نيتريت سديم فعال مي‌شود و پس از فعال شدن، رنگ گل بهي آن سبز رنگ مي‌شود. محلول فعال شده تا 28 روز قابل استفاده است. نيتريت براي جلوگيري از خورندگي فلزات است لذا گلوتارآلدئيد فعال شده، براي گندزدايي لوازم فلزي ماده مناسبي است.
كرئولين:جهت گندزدايي مستراحها به ويژه درمنازل آلوده بيمارستانها بايد از كرئولين 5 درصد استفاده نمود براي تهيه محلول 5 درصد كرئولين و كرزول با توجه به اينكه چه درصد خريداري شده باشد از فرمول زير استفاده ميگردد:
K . p                                                                                                                                        = L   
C                                                                                                                                            
K = مقدار كرئولين موجود
P = درصد كرئولين خريداري شده
C = غلظت مورد نياز
L = مقدار محلول مورد نياز
مثال: اگر ده ليتر كرئولين 30 درصد داشته باشيم مقدار محلولي كه با غلظت 5 درصد ميتوان از آن تهيه كرد به قرار زيراست :
مقدار محلول برحسب ليتر                                                                                                   60=/5 10* 30  L=
براي گندزدايي مستراحها ومدفوع واستفراغ بهتراست از سمپاشي يا آبپاش استفاده شود. هر مخزن ده ليتري يك سمپاش براي گندزدايي 150 متر مربع از سطح كف اتاق ها و راهروها كفايت ميكنند. زباله با كرئولين 5 درصد آغشته وسپس معدوم ميگردد . كرئولين معمولا" در ظروف 20 و 25 ليتري نگهداري ميشود.
الكل: الكل 100درجه ضدعفوني كننده نيست ، الكل درمجاورت آب تأثير خود را روي عوامل بيماريزا ميگذارد لذا بايستي آنرا با آب معمولي جوشيده سرد شده قاطي نمود تاغلظت آن به 50 تا 70 درجه برسد . مناسبترين غلظت براي گندزدايي 70 درجه است افرادي كه اتاق بيمار را گندزدايي ميكنند بايستي حتما" دست هايشان را پس از اتمام كار با الكل 70 درجه ضد عفوني كنند.
ساولن :براي ضد عفوني كردن پوست قبل از عمل جراحي يا تزريقات از يك قسمت محلول ساولن در 30 قسمت الكل اتيليك 70 درجه استفاده ميشود . از همين محلول ميتوان براي گندزدايي ابزار پزشكي مثل سوندها ،‌دستكش براي تميز كردن وگندزدايي وسايل وابزار فلزي تيز ، به مدت 30 دقيقه از محلول فوق استفاده ميگردد.
براي شستشوي اوليه زخمها و ضدعفوني آنها و تميزكردن محل زايمان ، همچنين بعداز زايمان از محلول يك درصد ساولن ( يك قسمت ساولن در100 قسمت آب )‌استفاده كرد.
هالاميد: خاصيت گندزدايي ،‌ضد عفوني كنندگي ، درماني ومعالج زخمها را دارد .
براي اين منظور محلول 3-2 درهزار هالاميد را بدون هيچگونه ترسي از ناراحتي پوستي ويا ازدياد درد ميتوان براي شستشوي زخمها به كارميرود.
مزيت هالاميد دراين است كه بعد از به كاربردن آن ، رنگ ولكه اي درپوست اطراف زخم باقي نميگذارد.
موارد مصرف هالاميد:
گندزدايي ظروف آشپزخانه ، قسمتهاي رويه ميز و قطعات چوبي داخل آشپزخانه ، ماشين خامه گيري و بستني سازي ويخچال بعد از شستشو ونظافت از محلول 3 درهزار هالاميد استفاده شود.
براي گندزدايي ديوار آشپزخانه و مستراح هر3 ماه يكبار از محلول 5/1 در هزار ( 15 گرم هالاميد در 10 ليتر آب )‌استفاده ميشود در نتيجه قارچ و كپك درنقاط مرطوب و غيره ديده نميشود و از پوسته شدن سطح ديوارجلوگيري ميشود .
گندزدايي لباس و ضدعفوني دستها با محلول 3 در هزار هالاميد انجام ميگيرد.
براي گندزدايي اتاق بيمار – رختخواب – ملافه – مستراح محلول هالاميد سه در هزار بكارميرود.
براي گندزدايي سبزيجات و كاهو وغيره بعد از شستشوي معمولي ( با آب ومايع ظرفشويي ) در محلول هالاميد 3 در هزار استفاده ميشود.
براي گندزدايي اتومبيل حمل بيماران مشكوك و نيز پس از غسل اجساد مبتلا به بيماريهاي واگير بايد غسالخانه و لباسهاي كار با محلول 5 در هزار هالاميد گندزدايي شود( 5 گرم در ليتر )‌
آهك : آهك ارزانترين گندزدا است . همچنين عاري از بو و كاربردش بي خطر است ولي با 8 تا 10 براي وزن و چهار براي حجم خودش با آب مخلوط شود شير آهك بدست مي آيد وبراي گندزدايي مدفوع بسيار مفيد است . حداقل حجم آهك مورد مصرف بايد به اندازه مدفوع باشد .از شير آهك براي سفيد كردن قسمتهاي مختلف طويله گاوهاي شيرده استفاده ميشود چون باكتري اسپردار را ميكشد. آهك همچنين براي برطرف كردن بو است . شير آهك قادر است درمدت يك ساعت ميكروب حصبه و وبا را از بين ببرد .خلط ، مدفوع واستفراغ بيماران وبايي و همچنين زباله در ظروف هاي درب دار جمع آوري و با شير آهك 20 درصد گندردايي ميشود در مواقعي كه بيماروبايي فوت ميكند اگر ماده گندزدايي ديگري در دسترس نباشد ، يك لايه آهك كف تابوت ريخته ، جسد در آن گذاشته شود.
استروك: براي گندزدايي البسه ، لحاف ، پتو ، تشك و غيره از محلول 3 گرم استروك در يك ليتر آب ميتوان استفاده نمود . براي اين كار مقداركافي از محلول فوق تهيه نمود ولحاف و پتو را بمدت نيم ساعت در آن خيس كرده وسپس مي شويند از محلول استروك با همين غلظت براي گندزدايي نمودن آمبولانس و وسايل حمل بيماران و يا كف اتاقهاي خانه بهداشت وساير مكانهاي آلوده ميتوان استفاده نمود.

نکات قابل توجه در استفاده از ضدعفونی کننده‌ها(شیمیایی)

ضدعفونی کننده‌ها و گندزداها تنها برای استعمال خارجی است و از ورود آنها به دهان ، چشم ، گوش و دستگاه تنفسی جدا باید جلوگیری کرد.

عوامل بی‌اثر کننده ضدعفونی کننده‌ها را باید شناخت و از تماس آنها با هم جلوگیری کرد. مثلا تی‌ کشیدن و تمیز کردن با ابر و اسفنج ، باعث بی‌اثر کردن مواد ضدعفونی کننده می‌شود. علت این امر را این گونه می‌توان بیان کرد که چوب ، کتان ، پارچه ، لاستیک‌ها و پلاستیک‌ها ، سبب خنثی و بی‌اثر کردن فنل‌ها و ساولن می‌شوند.

مواد ضدعفونی کننده را نباید با هم استفاده کرد. مثلا صابون ، ساولن را بی‌اثر می‌کند.

مواد ضدعفونی کننده را باید در مقادیر کم استفاده کرد.

اثر میکرب کشی هر گندزدایی با آب داغ بیشتر می‌شود. (با آب ژاول و ید ، این کار را نکنید(

لکه برها:
تعريف کلي:لکه‌برها يا لکه‌زداها (Stain removers) حلالهاي قوي هستند که لکه‌ها را در خود حل مي‌کنند و از اين طريق باعث پاک شدن آنها مي‌شوند. اکثر اين حلالها سمي هستند و بايد هنگام کار با آنها مراقب بود. بسياري از لکه‌برها، موادي هستند که در خانه وجود دارند و از آنها به عنوان مواد ضدعفوني کننده و پاک کننده استفاده مي شود. مانند آب ژاول، آمونياک، آب، صابون، الکل، آب اکسيژنه و.... برخي هم مثل پربورات و اسيد اگزاليک در منزل يافت نمي‌شوند، ولي خوب است تهيه شوند.
آب و صابون :آب و صابون بسياري از لکه‌هاي تازه را از بين مي‌برند و بسياري از لکه‌ها را نيز کم رنگ کرده و بعد راحت‌تر پاک مي‌شوند. براي لکه‌هايي مثل لکه تخم مرغ، لکه خردل، لکه خون تازه، شير و شيريني ابتدا بايد آنها را با آب و صابون شسته و سپس از لکه‌برهاي معرفي شده ديگر استفاده کرد. بهتر است از آب و صابون براي لکه‌هاي ميوه استفاده نکنيد. چون ممکن است لکه را مقاوم‌تر کند.
آب اکسيژنه:آب اکسيژنه يک ماده رنگ‌بر و سفيد کننده است و در آزمايشگاه‌ها و در رنگ کردن مو و بي‌رنگ کردن موي دست استفاده مي‌شود. همچنين براي پاک کردن لکه‌هايي مثل کپک ، لکه‌هاي ميوه و لکه عرق مناسب است. همچنين لکه زرد شدگي حاصل از اتو کردن لباس را از بين مي‌برد.
آب ژاول :آب ژاول براي پاک کردن لکه‌هاي کپک ، خون ، قهوه ، تنباکو و بسياري از لکه‌ها مناسب است. همچنين باعث از بين رفتن پشم مي‌شود و نبايد از آن بر روي پارچه‌هاي پشمي و ابريشمي و چرم استفاده کرد. خيس کردن زياد پارچه در آب ژاول، باعث ضعيف شدن الياف آن مي‌شود.
آمونياک: آمونياک براي تميز کردن اشيا با سطح فلزي بسيار مناسب است. همچنين براي پاک کردن ظروف شيشه‌اي، پنجره‌ها و آينه مناسب است. براي پارچه‌هاي پشمي و ابريشمي و ظروف آلومينيومي از آمونياک استفاده نکنيد.
الکل‌ها: الکل‌ها براي پاک کردن لکه‌هايي مثل لکه رژ لب و جوهر مناسب هستند. همچنين از الکل براي تميزکردن و پاک کردن تلفن، شيشه عينک و سطح شمع استفاده مي‌شود.
بنزن: بنزن حلال خوبي براي چربيها، آدامس، جوهر، چسب و قير مي‌باشد. خطر آتش زايي بنزن نبايد فراموش شود.
جوش شيرين:معمولا از جوش شيرين براي پاک کردن لکه‌ها و ظروف چيني و سراميک و تميزکردن و از بين بردن بوي يخچال استفاده مي‌شود .
سرکه:سرکه براي پاک کردن لکه‌ها درانواع پارچه‌هاي پشمي ابريشمي و کتاني، و پنبه بکار مي‌رود و آنها را خراب نمي‌کند. براي تميز کردن جرم داخل سماور نيز مي‌توان مقداري سرکه در سماور ريخت و آن را جوشاند. با سرکه مي توان عکس برگردان‌هاي چسبيده و باطله، شيشه عينک و کف اتو را پاک کرد.